Keywords
How to Cite
Abstract
Мазкур мақолада жадид аёл зиёлиси Хайринисо Мажидхонованинг (1905–1938) Германияда олган тиббий таълими ва унинг касбий шаклланишига Европа тиббиёти анъаналарининг таъсири тарихий-илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда 1922–1928 йилларда Германияда амалга оширилган таълим жараёни, Дармштадт ва Берлиндаги тайёргарлик босқичлари ҳамда доктор Феккельман раҳбарлигидаги тиббий тайёргарлик тизимининг хусусиятлари архив материаллари ва замонавий илмий адабиётлар асосида ёритилган. Муаллиф Хайринисо Мажидхонованинг профессионал камолотига таъсир этган ижтимоий, илмий ва маданий омилларни комплекс баҳолайди. Шунингдек, Германия тиббиётининг клиник ёндашуви, профилактик тиббиёт тамойиллари ва амалий машғулотларга асосланган таълим тизими унинг касбий дунёқараши шаклланишида муҳим аҳамият касб этгани асослаб берилган. Мақолада Европа тиббиёти анъаналари билан жадид маърифатпарварлиги ғоялари ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ҳам таҳлил қилинган. Хайринисо Мажидхонованинг хорижда олган билимлари кейинчалик миллий тиббий кадрлар шаклланиши жараёнида муҳим интеллектуал ресурс бўлганлиги илмий далиллар билан кўрсатилган. Тадқиқот натижалари унинг Германиядаги таълим тарихи фақат шахсий биография эмас, балки Ўзбекистон тиббиёти тарихидаги модернизация жараёнларининг муҳим таркибий қисми эканлигини исботлайди. Мақола жадидчилик тарихи, тиббиёт тарихи ва гендер тадқиқотлари кесишмасида Хайринисо Мажидхонова меросини янги илмий ёндашув асосида баҳолайди. Олинган натижалар миллий тиббиёт тарихи ва хорижда таҳсил олган туркистонлик талабалар меросини янада чуқур ўрганиш учун муҳим илмий манба бўлиб хизмат қилади.
References
1. Қосимов Б. Миллий уйғониш: жасорат, маърифат, фидойилик. – Тошкент: Маънавият, 2002. – 400 б.
2. Каримов Н. Қатағон қурбонлари хотираси. – Тошкент: Шарқ, 2001. – 256 б.
3. Ражабов Қ. Жадидлар: ғоялар, мақсадлар, курашлар тарихи. – Тошкент: Ўзбекистон, 1999. – 320 б.
4. «Turkiston» газетаси. – Тошкент, 1922. – №№ 1–52.
5. СССР давридаги сиёсий репрессиялар бўйича архив ҳужжатлар тўплами. – Тошкент: Ўзбекистон Республикаси Миллий архиви, 1937–1938 йй.
6. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази. Хайринисо Мажидхонова ҳақидаги биографик маълумотлар ва илмий материаллар. – Тошкент, 2024–2025.
7. Хайринисо Мажидхонова ҳаёти ва Германияда таҳсил олган туркистонлик талабалар ҳақидаги биографик маълумотлар тўплами. – Тошкент: Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази, 2025.
8. Ўзбекистонда жадид аёллар ҳаракати тарихи: илмий тадқиқот материаллари. – Тошкент, 2024. – 120 б.
9. Германияда таҳсил олган туркистонлик талабалар ҳақидаги архив ҳужжатлари ва тадқиқотлар. – Тошкент: Ўзбекистон Миллий архиви, 2023.
10. «Кўмак» жамияти фаолиятига оид архив ҳужжатлари (1922–1928 йй.). – Тошкент: Ўзбекистон Миллий архиви, 2023.
11. Ваймар Республикаси даври Германия таълим тизимига оид тарихий манбалар (1919–1933). – Берлин: Historisches Archiv, 1933.
12. Дармштадт ўқитувчилар семинарияси (Darmstadt Lehrerseminar) архив материаллари (1924–1926). – Дармштадт: Stadtarchiv Darmstadt.
13. Берлин таълим муассасаларидаги педагогик амалиётга оид архив ҳужжатлари (1926–1928). – Берлин: Landesarchiv Berlin.
14. Доктор Феккельманнинг тиббиёт ходимларини тайёрлаш хусусий мактабига оид архив маълумотлари (1926–1928). – Берлин.
15. Rahmonova Sh. When They Couldn’t Leave Their Neighborhood… Uzbek Girls Who Set Out for Germany // Islamic Civilization Center in Uzbekistan. – Tashkent, 2025.
16. Kamp M. The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity and Unveiling under Communism. – Seattle: University of Washington Press, 2006. – 320 p.
17. Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1998. – 336 p.
18. Allworth E. A. Central Asia: A Century of Russian Rule. – Durham: Duke University Press, 1994. – 698 p.
19. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази. Хайринисо Мажидхонова ва Германияда таҳсил олган туркистонлик талабалар ҳақидаги илмий мақолалар, биографик маълумотлар ва архив ҳужжатлари. – Тошкент, 2024–2025.