Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada nerv impulsining sinaptik uzatilish jarayonida kuzatiladigan mediatorlar disbalansi, uning neyronlararo axborot almashinuviga ta’siri hamda neyroplastiklikning pasayishi bilan bog‘liq mexanizmlar chuqur tahlil qilinadi. Neyrotransmitterlarning fiziologik muvozanati sinaptik uzatishning asosiy omili bo‘lib, glutamat, GABA, asetilxolin, dofamin, serotonin va noradrenalin kabi mediatorlarning yetishmasligi yoki ortiqchaligi markaziy nerv tizimi faoliyatida murakkab o‘zgarishlarga olib keladi. Maqolada ushbu disbalansning ion kanallari faoliyati, retseptorlarning sezuvchanligi, sinaptik zichlik va neyronlararo plastiklik jarayonlariga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy manbalarga asoslangan holda yoritiladi. Shuningdek, neyroplastiklikning pasayishi — yangi neyron aloqalarining shakllanishi, mavjud sinapslarning kuchayishi yoki qayta tashkil topishi jarayonlarining susayishi — kognitiv jarayonlarning buzilishiga qanday olib kelishi o‘rganiladi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Lewis T. The Impact of Neurotransmitters on Memory and Learning: What We Know So Far. Allied Academies, 2025.
2. PubMed. Mechanisms of Synaptic Transmission Dysregulation in the Prefrontal Cortex, 2021.
3. MDPI. An Expanded Narrative Review of Neurotransmitters on Alzheimer's Disease, 2023.
4. PubMed. The Yin and Yang of GABAergic and Glutamatergic Synaptic Plasticity, 2022.
5. MDPI. Neurotransmitters—Key Factors in Neurological and Neurodegenerative Disorders of the CNS, 2023.
6. Frontiers in Cellular Neuroscience. GABAergic Neurotransmission and New Strategies of Neuromodulation, 2014.
7. Инна Прищева, Инна Ефременко. Neyrofiziologiya. Litres, 2021.